.::.پایان نامه تحصیلی یا پروژه را چگونه تدوین کنیم.::.

مقدمه

برای نوشتن یک پایان نامه یا پروژه تحصیلی در یک چارچوب علمی محقق ناگزیر به رعایت اصولی است که هم نگارش مطلب برای وی آسانتر شود و هم مطالعه آن برای دیگران به سادگی امکان پذیر باشد این اصول سه گانه به شرح ذیل میباشند .

 
1) اصول تنظیم و تدوین مطلب
2) اصول نگارش و نوشتن مطلب
3) اصول منابع و مآخذ مطلب

 
اصول تنظیم و تدوین مطلب در پایان نامه ها :

معمولا یک پایان نامه تحصیلی به صورت زیر تنظیم میگردد :

 
1) صفحه عنوان
2) پیشگفتار و در صورت نیاز تشکر و قدر دانی
3) فهرست مطالب
4) فصل اول – طرح تحقیق
5) فصل دوم –پیشینه تاریخی تحقیق
6) فصل سوم _ روش تحقیق
7) فصل چهارم _ ارائه یافته های تحقیق و تجزیه و تحلیل آن
8) فصل پنجم _ خلاصه تحقیق و ارائه پیشنهادها
9) فهرست منابع و مآخذ
10) پیوست

 

1)عنوان تحقیق

عنوان تحقیق و صفحه اولین صفحه ای است که بیننده با آن واجه میشود و گاه روی جلد پایان نامه را در بر می گیرد و معمولا مشتمل بر اطلاعاتی به صورت ذیل است :
الف) عنوان پایان نامه
ب ) نام کامل استاد راهنما
ج ) نام کامل محقق یا محققین
د ) نام مرکز یا دانشگاهی که پایان نامه در آن تقدیم میگردد .
ذ ) نوع مدرک ( برای مثال : پایان نامه دوره کارشناسی ارشد صنایع دستی )
و ) تاریخ ارایه پایان نامه

2) پیشگفتار و تشکر و قدر دانی :

این بخش گر چه از ضروریات نیست ولی گاهی وجود آن لازم است که باشد و این قسمت میتواند شامل اطلاعات مختصر و مفیدی از هدف ، دامنه و وسعت تحقیق باشد که قبل از مطالعه کامل تحقیق به خواننده اطلاعاتی را در اینباره خواهد داد و تصویر و برداشتی از کل تحقیق را برای خواننده روشن میکند . محقق میتواند در پایتن پیشگفتار از فرد یا افراد با موسساتی که او را در انجام تحقیقش کمک و راهنمایی کرده اند ، سپاسگزاری کند .

 
3) فهرست مطالب :

فهرست مطلب که میتواند شامل یک یا چند صفحه باشد هدفی جز دادن دید و آگاهی از مطالب مندرج در پایان نامه به خواننده ندارد و خواننده را قادر خواهد ساخت به سرعت و دقت و سادگی ، مطلب دلخواه خود در پایان نامه را بیابد .

4) فصل اول _ طرح تحقیق :

 طرح تحقیق یکی از ارکان اساسی و اصلی پایان نامه است و محقق قبل از آنکه به انجام تحقیق مبادرت ورزد ، باید این فصل را تهیه و تنظیم نماید و به سرعت استاد راهنما و یا هر فرئد دیگری که محقق قصد دارد نتایج تحقیق را به او گزارش دهد ، برساند . ÷س از تاید استاد راهنما محقق موظف است طبق طرح تنظیم شده در پی انجام تحقیق بر آید . مهمترین قسمتهای طرح تحقیق عبارتند از :
4-1- عنوان تحقیق ؛ باید شناختی دقیق و روشن از حوزه ی موضوع تحقیق را عرضه دارد و خالی از هرگونه ابهام و پیچیدگی باشد .
4-2-مقدمه یا تاریخچه ای از موضوع تحقیق : در این قسمت مختصری از نظرات و تحقیقات مربوط به موضوع و یا مسایل و مشکلات حل نشده در این حوزه و همچنین توجه و علاقه جامعه به این موضوع اشاره میشود .
4-3-تعریف موضوع تحقیق : در این قسمت محقق موضوع مورد علاقه و یا نیاز احساس شده خود را در حوزه تحقیق بیان میدارد و عوامل موجود در موقیعت را تعریف و تعیین میکند .
4-4-هدف یا هدفهای کلی و آرمانی تحقیق : این قسمت باید با جملات مثبت و کلی طرح شود و ازطولانی شدن مطالب پرهیز شود
4-5-روش انجام تحقیق : در این قسمت پژوهشگر روش کاری خود را بیان میدارد و شیوه های گوناگونی را که در گرد آوری مطالب خود به کار برده ذکر میکند و همچنین اگر روش آماری خاصی را در تهیه و تدوین اطلاعات به کار برده آن شیوه را بیان میکندو بیان آن یکی از ملزومات است .
4-6-اهمیت و ارزش تحقیق : با توجه به تشابه این قسمت از طرح تحقیق با تعریف موضوع تحقیق که در آن محقق نیاز خود را در آگاهی به نتایج مطالعه عنوان میسازد ، در این قسمت منابع شخصی یا علمی که از خاتمه تحقیق به محقق دست میدهد ، بحث میشود .
4-7- محدودیت های تحقیق : محدودیت هایی که کنترل آن از عهده محقق خارج است مانند انتخاب نوع بافته ها و یا زیر اندازها و دیگر محدودیت هایی که کنترل آن در دست محقق است مانند موضوع و محل تحقیق و ...
4-8- تعرف واژه ها : در این قسمت محقق باید واژه هایی که ممکن است برای خواننده آشنا نباشد تعریف کند مثلا در منطقه ای گره، ایلمک و در منطقه ای دیگر خفت و در جاییی دیگر به واژه ای دیگر خوانده میشود محقق باید واژه های نا آشنا را در این بخش معنی کند .
4-9-خلاصه فصلها: در این قسمت خلاصه ای اشاره وار از فصلهای آتی آورده میشودتا خواننده بتواند تصویری واضح از دیگر قسمتهای پایان نامه در ذهن خود ترسیم کند .
این مطالب میتواند اگر درست بیان شود فصل اول پر باری را برای تحقیق ما محیا سازد !

5)فصل دوم پیشینه تاریخی موضوع تحقیق :

این فصل حاوی خلاصه ای از مطالعات انجام شده در با ره موضوع تحقیق است این بخش از تحقیق یکی از ارکان اصلی و به تعبیری دیگر یکی از پایه های تحقیق میتواند باشد اگر محقق از ÷یشینه مطالعاتی تحقیق آگاهی داشته باشد به دنبال موضوعات تکراری نخواهد رفت و حتی میتواند با دلایل و برهان های ریشه دار و با پایه به نقد آثار گذشته بپردازد .

6)فصل سوم روش تحقیق :

 در این قسمت معمولا به تفصیل در باره مطالبی به قرار ذیل بحث میشود:

 
الف) روش تحقیق در این قسمت محقق به توضیح و توجیه روش تحقیقی خود می پردازد و انواع مختلف روشهای تحقیقی ، هدف و موضوع پژوهشی خود ، مناسب دانسته است می پردازد.

ب) آزمودنی ها در این قسمت محقق به سوالاتی از قبیل :
1) آزمودنیها شامل چه اشخاص یا آیتمهایی هستند ؟  مثال او میگوید آزمودنیهای ما فقط شامل گبه بود.
2) تعداد آزمودنیها چند تا بود ؟ مثلا 500 نمونه گبه و حتی میتواند فرد هم باشد مانند : 500 نفر بافنده گبه .
3) با توجه به موضوع و هدف آیا افراد یا تعداد انتخاب شده مناسب هستند ؟ محقق باید با دلایل و برهانهای قاطع این بخش را برای خواننده ثابت کند و بقولی هدف خود را با عمل هماهنگ سازد .
4) نوع گزینش و تقسیم آزمودنیها به چه ترتیب صورت گرفته است ؟ محقق باید به این موضوع اشاره کند که موارد انتخاب شده به چه دلیل منتخب نگارنده بوده است و چرا مثلا به جای گبه از گلیم استفاده نکرده و ...
5)آزمودنیها از چه خصوصیات ویژه ای برخوردار هستند ؟ پژوهشگر باید به خوانندگان بگوید که خصوصیات آیتمهای انتخابی چه بوده است که او آنها را انتخاب کرده است او باید ویژگیهای انتخاب موضوعات مورد بحث خود را برای خواننده مشخص کند برای مثال بگوید چون میخواستیم نوع گره کاربردی در گبه ها را بررسی کنیم 500 نمونه گبه را انتخاب کردیم و یا ...

ج) روش جمع آوری اطلاعات : پژوهشگر پس از تعیین روش تحقیق باید روش جمع آوری اطلاعات را برای خواننده بیان کند که میتواند با استفاده از شیوه های مشاهده ، مصاحبه ، میدانی ، پرسشنامه ای وکتابخانه ای و یا حتی اینترنتی باشد .

د) متغیر های مستقل و وابسته : در این قسمت محقق به طور جدا گانه متغیر های متغیر های مستقل و وابسته را تعیین و تعریف میکند و با این کار هم مسیر مطالعه خود را مشخص میسازد و هم برای محقق دیگری این امکان را به وجود می آورد که در صورت تمایل ، بتواند در تحقیق مشابه همین متغیر ها را مورد بررسی قرار دهد .

 
ذ- روش اماری : در این بخش محقق باید از شیوه آماری بکار رفته در تحقیقش یاد کند و ضمن توصیف روش آماری استفاده شده در تحقیق به وضوح و خارج از هر گونه ابهام و پیچیدگی فرمولها و سطوح معنی دار به کار رفته در تحقیق را بیان دارد برخی از روشهای آماری که در کاهای تحقیقاتی عبارتند از :
1) فراوانی و درصد
2) ضریب همبستگی
3) آزمون – تی
4) آزمون – اف

7- فصل چهارم – یافته ها و تجزیه و تحلیل آنها :

 این فصل در واقع هسته اصلی تحقیق است و احتمالا مشتمل بر بحث های کلامی ، جدولها ، شکلها ، نمودارها و نیز تجزیه و تحلیل اطلاعات است .

 
8- فصل پنجم – خلاصه تحقیق و پیشنهادها :

این فصل شامل دو قسمت اصلی ، یکی خلاصه تحقیق و دیگری پیشنهادها ست .

 
الف- این بخش یکی از مشکلترین بخشهای پایان نامه است . یک خلاصه مناسب ترکیبی از دو نوع اطلاعات است :
1_ اطلاعات و یافته هایی که محقق از تحقیق جاری خویش به دست آورده است .
2_ اطلاعات و یافته هایی که محقق از طریق مطالعه تحقیقات و نوشته های دیگران جمع آوری کرده است و کلا در نوشتن پایان نامه ، رعایت نکات زیر حائز اهمیت است :
الف) ارائه یافته ها و نتایج برجسته به صورت منظم .
ب ) استفاده از یافته های تحقیق جازی برای تایید یا رد فرضهای تحقیق
ج ) بکار گیری مطالب مندرج در فصل پیشینه تاریخی در رد یا تایید تحقیق (هرجا که لازم بود ) .
پیشنهاد ها :
تحقیقاتی که در زمینه های مختلف از جمله فرش دستباف صورت میگیرد لزوما باید با پیشنهاد هایی همراه باشد که در بهینه سازی رنگرزی ، بافت ، طراحی و در نهایت به سازی تولید فرش انجامد .
این بخش که به ازائه راهکارها میپردازد خواهد توانست بخشی از موانع را متلاشی کند و برای مسئولان چراغ راهی باشد.

9- فهرست منابع و مآخذ :

 در این قسمت تمام منابع و مآخذ ، از قبیل کتابها ، مقاله ها ، مجله ها ، رساله های چاپ شده و چاپ نشده را به ترتیب حروف الفبای نام فامیل و نویسنده و یا مترجم و به صورت در هم از نظر نوع آنها نوشته میشود .

 
10- پیوست :

شامل مطالب و مدارکی است که در درک و فهم خواننده از پایان نامه کمک چندانی نمیکند و میتوان از پرسشنامه ها ، آزمونها ، نامه های نوشته شده به افراد و موسسات و سایر وسایل جمع اوری اطلاعات نام برد .

.::.روش تهیه پایان نامه.::.

1- فصل اول پایان نامه :

بيان مسئلهً اهداف و فرضيات و متغيرها :در اين بخش بر اساس موارد مطرح شده در فصل اول، ضرورت انجام اين مطالعه توجيه مي گردد. پس از نوشتن ضرورت مطالعه با جملات دقيق و گويا به اهداف مطالعه اشاره مي شود. اين اهداف در دو قسمت جداگانه(هدف کلي و اهداف جزئي) و دقيقاً مطابق با موارد ذکر شده در پروپوزال تصويبي نوشته مي شود. پس از آن سئوالات پژوهشي (در صورت توصيفي بودن مطالعه) و فرضيات پژوهش (در صورت داشتن اهداف تحليلي )نوشته مي شوند و سپس متغيرهاي پژوهش و تعريف عملياتي آنها نوشته مي شود.

2ـ فصل دوم پایان نامه :

کليات: اين فصل شامل دو بخش مي باشد بخش اول شامل توضيحات کلي است که يک پنجم پايان نامه را شامل مي شود بخش دوم تحت عنوان مروري بر متون که محدوديت اطلاعات موجود ارائه مي شود و نواقص احتمالي مطالعات قبلي مشخص مي گردد. رعايت نکات زير در نوشت مطالب اين فصل الزامي است:

الف) مطالبي که جنبه بديهي ندارند بايد با ذکر رفرانس مربوطه نوشته شوند.

ب) منابع به ترتيب استفاده در متن شمار گذاري شده (داخل پرانتز) و در قسمت منابع معرفي مي شوند.

ج) کليه جداول اشکال يا نمودارهاي استفاده شده (داخل پرانتز) و در قسمت منابع معرفي مي شوند.

د) جداول به صورت بسته ارائه شوند.

ه) شماره گذاري صفحات پايان نامه از فصل اول شروع مي شود.

و) شماره صفحات در سمت چپ در قسمت پايين صفحه نوشته مي شود.

3ـ فصل سوم پایان نامه :

روش ها و مواد : در اين فصل تنها به ذکر موارد زير اکتفا شده از ارائه نتايج به دست آمده خودداري شود. براي نوشتن مطالب از افعال مجهول استفاده شود..

الف) روش انجام مطالعه (توصيفي، تحليل، آينده نگر، گذشته نگر و..)

ب) ويژگي جامعه مورد مطالعه (انساني، غير انساني و...)

ج) طريقه نمونه گيري از جامعه مورد مطالعه ( تصادفي، سيستماتيک، خوشه ای و..)

د) روش تعيين تعداد نمونه با ذکر فرمول ه)چگونگي گروه بندي و تخصيص نمونه در گروههاي مورد و شاهد

و) ذکر مکان و زمان انجام مطالعه ز)مشخصات افراد جمع آوري کننده اطلاعات ح)شرح انجام آزمايشات بر روي افراد مختلف با شيوه جمع آوري اطلاعات ط)ويژگي موارد و دستگاههاي مورد استفاده و ابزار بررسي (پرسشنامه، چک ليست و ..).

ي) ذکر مشکلات و محدوديت هاي پژوهشي و راه حل هاي اتخاذ شده

4ـ فصل چهارم پایان نامه :

نتايج: در اين فصل براي تمامي اهداف مورد مطالعه، نتايج بدست آمده به ترتيب ارائه شده و نتيجه آزمون آماري(p-value) آنها مشخص ميگردد. در ارائه مطالب اين فصل رعايت نکات زير الزامي است:

الف) قبل از ارائه جدول توضيحات مربوط به آن نوشته شود.

ب) در توضيح محتواي جداول از ذکر جزئيات خودداري شود.

ج) نمودار مربوط به هر جدول بلافاصله مربوطه قرار داده شود.

د) براي اهداف تحليلي زير جدول مربوطه مقدار P.val براي هر پارامتر نوشته شود.

ه) محورهاي عمودي و افقي و نمودارها به فارسي نام گذاري شود.

و) عنوان جداول و شماره آن در بالاي جدول و عنوان و شماره نمودارها در پائين نمودار نوشته مي شود.

5ـ فصل پنجم پایان نامه :

بحث و نتيجه گيری: در اين فصل رعايت نکات زير الزامي است:

الف) هدف مطالعه نکات زير الزامي است:

ب) علت و نوع يا عدم وقوع مطالب بحث شود.

ج) يافته هاي اين تحقيق با يافته هاي ديگر از مقايسه شود( با ذکر شماره رفرانس)

د) در نهايت نتيجه گيري و جمع بندي کلي از يافته هاي تحقيق ارائه شود.

ه) از ذکر مجدد محتواي جداول و نمودارها در متن خودداري شود.

6ـ پيشنهادات پایان نامه :

اين قسمت به ذکر استفاده هاي علمي اين تحقيق، پيشنهاد براي بهبود فعلي و نيز پيشنهاد براي محققان ديگر جهت ادامه کار اختصاص دارد. محقق با توجه تجربه خود به علت آشنائي مستقيم با کمبودهاي اطلاعاتي در اين زمينه و مشکلات و جزئيات اجرائي کار مي تواند راهنمائي هايي براي ديگران داشته باشد تا کارهاي بعدي در مسير مناسب تر و کيفيت بهتري انجام شود. نقايص برطرف گردد و ديگران ميتوانند اين کار را در جنبه هاي مختلف ادامه داده و تکميل نمايند.

7ـ منابع References

در اين بخش مشخصات منابع مورد استفاده در متن ارائه مي گردد و فهرست منابع فارسي و انگليسي همراه با هم نوشته ميشود. طريقه صحيح نگارش طبق الگوي وانکوور منابع که به ترتيب استفاده در متن شماره گذاري و مرتب شده باشند.

الف) مقالات: نام خانوادگي و حرف اول نام نويسنده(گان) تا 6 نفر سپس از عبارت et al استفاده شود، عنوان مقاله، نام مجله، سال انتشار، دوره مجله، شماره مجله، شماره صفحات.

٭ پورزن ع. گزارش 143 مورد انسداد مجاري صفراوي. مجله پزشکي دانشگاه علوم پزشکي تبريز، 1373،، 24: صفحات 41-33

٭Cassell GH, Cole BC. Mycoplasma as agents of human disease. N Engl j Med, 1994, 304: 80-92

ب) کتاب فارسي: نام و نام خانوادگي و حرف اول نام نويسنده(گان)، عنوان کتاب، نوبت چاپ، محل انتشار، نام ناشر، سال انتشار، شماره صفحات.

٭ بدره اي ف. کتابنامه در نوشته هاي تحقيقي، چاپ چهارم، تهران: انتشارات امير کبير، 1376: صفحه 29

ج)کتاب ترجمه: نام خانوادگي و حرف اول نام نويسنده(گان) اصلي، عنوان کتاب، نام خانوادگي و حرف اول نام مترجم، نوبت چاپ، محل ا نتشار، نام ناشر، سال انتشار، شماره صفحات.

٭آبرامسون ج ه . روشهاي تحقيق در پزشکي اجتماعي. ترجمه حسن آبادي ع، چاپ اول، شيراز. 1378: صفحات 120-100

د) کتاب خارجي : نام خانوادگي و حرف اول نام نويسنده(گان) آن بخش، عنوان کتاب، نوبت چاپ، محل انتشار، نام ناشر، سال انتشار، شماره صفحات

Thomas KH, Collins Bj and Taylor L(eds). Infection and the spread of microorganism. 1 st ed, New York : Williams and Wilkins, 2001:70-76

ه) بخشي از يک کتاب خارجي: نام خانوادگي و حرف اول نام نويسنده(گان) آن بخش، عنوان آن بخش از کتاب، نام خانوادگي و حرف اول نام مولفين کتاب، نوبت چاپ، محل انتشار، ناشر، سال انتشار، شماره صفحات.

٭Wagner MB. Epidemiology of nosocomial infection. In: Hospital (eds: Benet JV and Brachman PS). 2nd ed. Boston : Little Brown , 2000:121-135 )

8ـ بيوگرافي علمي محقق : نوشتن اين قسمت براي تمامي کارورزان و دستياران الزامي مي باشد. محقق روند تحصيل سوابق علمي و فعاليت هاي پژوهشي خود را بطور دقيق و حداکثر در يک صفحه ارائه مي کند.

9ـخلاصه انگليسي Abstract : در اين بخش محقق خلاصه پايان نامه خود را به زبان انگليسي ارائه مي نمايد. که در اين خلاصه با رعايت موارد ذکر شده در خلاصه فارسي نوشته مي شود ذکر کليده واژه ها Key Words در انتهاي خلاصه انگليسي الزامي است.